Και εγένετο η σύγχρονη γυνή

Και εγένετο η σύγχρονη γυνή

Η θέση της γυναίκας στην Κρήτη γνώρισε πολλές διακυμάνσεις στο πέρασμα των αιώνων, που άλλοτε την ανύψωναν ως ιέρεια και άλλοτε την εγκλώβιζαν στο σπίτι και την θεωρούσαν σχεδόν «υποχείριο» του συζύγου της. Η γυναίκα της Κρήτης ως γνήσια πολεμίστρια της ζωής κατάφερε σε όλες τις περιπτώσεις να κρατήσει το κεφάλι της ψηλά και να βοηθήσει στην εξέλιξη της κοινωνίας.

Η θέση της γυναίκας στην Μινωική εποχή

Γνωρίζουμε από τις τοιχογραφίες των ανακτόρων της Μινωικής εποχής, καθώς και από άλλα αρχαιολογικά ευρήματα την υψηλή κοινωνική θέση που κατείχαν οι γυναίκες της εποχής. Κατά την διάρκεια της Μινωικής περιόδου, οι γυναίκες συμμετείχαν στις εκδηλώσεις, αναλάμβαναν καθήκοντα ιέρειας και είχαν ενεργό ρόλο στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Μάλιστα δεν θεωρείτο ταμπού μια γυναίκα να ενασχολείται με εργασίες που σήμερα θα χαρακτηρίζαμε αντρικές, όπως καπετάνισσα, ξυλοκόπος, πυγμάχος κ.ά.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το γεγονός ότι στα ανάκτορα, που θεωρούνταν χώροι λατρείας, λάτρευαν την Μεγάλη Θεά ή την Θεά των Όφεων, η οποία συμβόλιζε την γονιμότητα και κατά συνέπεια την αναγέννηση.

Ο ευνοϊκός μινωικός αστικός κώδικας

Ο Πωλ Φωρ, στο βιβλίο του ”η καθημερινή ζωή στην Κρήτη την Μινωική εποχή», αναφέρει στοιχεία του μινωικού αστικού κώδικα που ενισχύουν την άποψη ότι οι γυναίκες ήταν ισότιμα μέλη μιας κοινωνίας και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις απολάμβαναν ιδιαίτερης εύνοιας.

Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι στην Κρήτη οι γυναίκες παντρεύονταν μόνο όταν ήταν ικανές να ρυθμίσουν μόνες τους τα οικιακά θέματα και έπειτα από τον γάμο η ατομική περιουσία της ελεγχόταν αποκλειστικά από την ίδια. Επίσης, το ζευγάρι μπορούσε να χωρίσει όποτε ήθελε, όποιος από τους δύο και αν το αποφάσιζε. Μετά το χωρισμό η γυναίκα ξανάπαιρνε την προίκα της και τα μισά από όσα είχε αποκτήσει το ζευγάρι στην κοινή τους ζωή. Ωστόσο, αν η γυναίκα πέθαινε εντός γάμου, ο άντρας ήταν υποχρεωμένος να δώσει την προίκα της στην φυλετική ομάδα από την οποία είχε προέλθει.

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό της κοινωνίας της εποχής γίνεται γνωστό από τον Ηρόδοτο, ο οποίος αναφέρει ότι στην Κρήτη τα παιδιά παίρνουν το όνομα της μητέρας και όχι του πατέρα. Συνεχίζει προσθέτοντας ότι « αν μια αστή γυναίκα παντρευτεί δούλο, τα παιδιά του θεωρούνται καλής οικογενείας. Αν, όμως, ένας πολίτης, έστω και ο πρώτος από τους πολίτες, έχει γυναίκα ξένη ή παλλακίδα, τα παιδιά τους δεν απολαμβάνουν καμίας υπολήψεως».

Οι γυναίκες της Κρήτης κατά την Ενετοκρατία

Αρκετά προνόμια, συγκριτικά με άλλες περιοχές, φαίνεται να είχαν οι γυναίκες της Κρήτης την περίοδο της Ενετοκρατίας, σύμφωνα με αφιέρωμα του περιοδικού «Αρχαιολογία», με τίτλο «η γυναίκα της Βενετοκρατούμενης Κρήτης με βάση τις Νοταριακές πηγές».

Οι γυναίκες συμμετέχουν στα δημόσια θεάματα, γεγονός που πιστοποιείται από τον πρόλογο της Πανώριας, του Γεώργιου Χορτατσή, ο οποίος απευθύνεται στις «τιμημένες γυναίκες» και «ευγενικές κορασίδες», που παρακολουθούν την παράσταση.

Στην Ενετοκρατία συναντάμε για πρώτη φορά τις καταλήξεις στα επίθετα –πούλα, για τις ανύπαντρες κοπέλες και –αινα, για τις παντρεμένες γυναίκες. Σημειώνουμε ότι οι κόρες της εποχής παντρεύονταν, πολλές φορές, σε ηλικίες μικρότερη των 15 χρονών και οι γάμοι γίνονταν με συνοικέσιο και προικοσύμφωνο.

Αν η γυναίκα χήρευε και είχε ανήλικο παιδί τότε η μητέρα υπέγραφε συμβόλαιο μαθητείας με κάποιον τεχνίτη (τσαγκάρη, μπαρμπέρη κ.τ.λ.), ο οποίος θα αναλάμβανε το παιδί της για κάποιο διάστημα και θα του μάθαινε την τέχνη του.

Οι γυναίκες της Βενετοκρατούμενη Κρήτης μπορούσαν να αναδείξουν τις ικανότητες τους στον εμπορικό τομέα αλλά και να εργαστούν για άλλους, ωστόσο, ο μισθός τους ήταν μικρότερος από τον μισθό ενός άντρα που έκανε την ίδια δουλειά.

Οι Κρητικές στα νεότερα χρόνια

Σαφέστατα, με την πάροδο τον αιώνων, από την μινωική εποχή, ο ρόλος της γυναίκας αποδυναμώνεται. Στα νεότερα χρόνια την συναντάμε να «στέκεται ένα βήμα πίσω από τον άντρα της», να ασχολείται με το νοικοκυριό της και σε κάποιες περιπτώσεις να μην έχει λόγο για τα γενόμενα του σπιτιού της.

Οι πλειοψηφία των Κρητικών όμως σεβόντουσαν τις γυναίκες τους ακόμα και αν δεν είχαν τις ελευθερίες που έχουν σήμερα. Αυτό θυμάμαι να μου λέει η γιαγιά μου… Θυμάμαι να λέει ότι «στην εποχή την δικιά μας ο άντρας ήταν το κεφάλι και η γυναίκα ο λαιμός, αν δεν κουνούσε ο λαιμός το κεφάλι δεν μπορούσε να γυρίσει. Στις μέρες σας πάλι, άντρες γυναίκες θέλετε να είστε το κεφάλι».

Σήμερα

Σήμερα σαφέστατα η θέση της γυναίκας έχει αποκατασταθεί και στέκεται επί ίσης όρης με τον ρόλο του άντρα. Την συναντάμε στους χώρους εργασίας, στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα, αλλά και ως μητέρα, σύζυγος και αγωνίστρια της καθημερινότητας.

«Τα τετραθέμελα του κόσμου τούτου: ψωμί, κρασί, φωτιά, γυναίκα»,

Νίκος Καζαντζάκης

-