• Τοποθεσία16 χλμ. από το Ηράκλειο
• Υψόμετρο 380 μ.
• ΒραβεύσειςΒραβείο "Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Αειφόρου Οικισμού" (2000), Χρυσό Βραβείο Περιβάλλοντος (2001)
• ΓιούχταςΜυθικό βουνό, ύψους 811 μ., με πλούσια χλωρίδα και πανίδα, προστατευόμενο από το NATURA 2000
• ΕκκλησίεςΑγία Τριάδα (14ος αιώνας), Αφέντης Χριστός στον Γιούχτα
• ΠολιτισμόςΑρχαιολογικό και Λαογραφικό Μουσείο, πολιτιστικές εκδηλώσεις και φεστιβάλ

"Μιαν άλλη μέρα πήγαμε οι τρεις φίλοι εκδρομή σ' ένα αρχοντοχώρι, ξακουστό για τ' αμπέλια τον, δυο ώρες μακριά από το Κάστρο. Ήταν απλωμένο στα πόδια του ιερού βουνού, του Γιούχτα, όπου είχε θαφτεί, λεν, ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων, ο Δίας..." Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο.

Οι Άνω Αρχάνες, που θεωρούνται μία από τις πιο γραφικές και αυθεντικές κωμοπόλεις της Κρήτης, βρίσκονται μόλις 16 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο και είναι χτισμένες σε υψόμετρο 380 μέτρων, στους καταπράσινους πρόποδες του μυθικού βουνού Γιούχτας. Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική, τα πλακόστρωτα σοκάκια και τα αναπαλαιωμένα πέτρινα σπίτια προσφέρουν στους επισκέπτες την αίσθηση ενός αυθεντικού παραδοσιακού οικισμού.

Η περιοχή των Αρχανών έχει αναγνωριστεί διεθνώς, καθώς το 2000 βραβεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη Αειφόρου Οικισμού» και το 2001 τιμήθηκε με το Χρυσό Βραβείο Περιβάλλοντος από το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Οι βραβεύσεις αυτές επιβεβαιώνουν τη μοναδική προσέγγιση της κοινότητας στον συνδυασμό παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και αειφορίας.

Οι Αρχάνες έχουν πλούσια ιστορία που ξεκινάει από την αρχαιότητα. Η περιοχή κατοικείται από τη Μινωική εποχή, κάτι που αποδεικνύεται από τους αρχαιολογικούς χώρους που υπάρχουν εκεί. Στα αρχαία χρόνια, οι Αρχάνες αποτέλεσαν ένα σημαντικό κέντρο, ενώ η αρχαιολογική ανασκαφή στην περιοχή έχει φέρει στο φως ένα εκτεταμένο Μινωικό ανάκτορο και πολυάριθμα ευρήματα, όπως το περίφημο νεκροταφείο Φουρνί, όπου βρέθηκε ένας από τους πιο σημαντικούς θησαυρούς της Μινωικής περιόδου.

Στη διάρκεια των Κρητικών επαναστάσεων κατά των Οθωμανών, οι Αρχάνες αποτέλεσαν κέντρο αντίστασης και επαναστατικής δράσης. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η περιοχή έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην Αντίσταση κατά των Γερμανών κατακτητών.

Το χωριό των Αρχανών έχει καταφέρει να διατηρήσει αναλλοίωτη την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του, προσφέροντας στους επισκέπτες την ευκαιρία να περιηγηθούν σε γραφικά σοκάκια και να θαυμάσουν τα αναπαλαιωμένα πέτρινα σπίτια με τις κεραμιδένιες στέγες και τις περίτεχνες αυλές. Ένας περίπατος στο κέντρο του χωριού θα αποκαλύψει την πλούσια κληρονομιά των κατοίκων, ενώ στην κεντρική πλατεία θα βρείτε παραδοσιακές ταβέρνες που προσφέρουν αυθεντικά κρητικά εδέσματα.

Σημαντικά αξιοθέατα της περιοχής περιλαμβάνουν την εκκλησία της Αγίας Τριάδας, η οποία χρονολογείται από τον 14ο αιώνα, καθώς και την εκκλησία του Αφέντη Χριστού, που είναι χτισμένη στην κορυφή του Γιούχτα. Από τον Γιούχτα μπορεί κανείς να απολαύσει μια μαγευτική θέα στο Ηράκλειο και την γύρω περιοχή. Το βουνό Γιούχτας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς θεωρείται ότι εκεί βρίσκεται ο τάφος του Δία σύμφωνα με τη Μινωική παράδοση, και οι αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν αποκαλύψει σημαντικά ιερά της Μινωικής εποχής.

Ο Γιούχτας, με ύψος 811 μέτρα, αποτελεί ένα μυθικό βουνό που δεσπόζει στην περιοχή των Αρχανών. Σύμφωνα με τη μυθολογία, εδώ βρίσκεται ο τάφος του Δία. Ο βράχος του Γιούχτα έχει μοναδικό σχήμα, καθώς όταν παρατηρείται από μακριά μοιάζει με προφίλ ανθρώπινου προσώπου. Ο Γιούχτας φιλοξενεί σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας και αποτελεί καταφύγιο για το σπάνιο όρνιο της Κρήτης, τον Κάναβο, καθώς και για το γεράκι Μαυροπετρίτης. Το βουνό προστατεύεται από το ευρωπαϊκό δίκτυο NATURA 2000, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία του ως φυσικού καταφυγίου.

Οι Αρχάνες είναι γνωστές για την παραγωγή εξαιρετικού κρασιού και ελαιολάδου, με τους αμπελώνες και τα παραδοσιακά ελαιοτριβεία να αποτελούν σημαντικό μέρος της τοπικής οικονομίας. Η περιοχή καλλιεργεί αμπέλια για εκατοντάδες χρόνια, και η παραγωγή κρασιού είναι βαθιά ριζωμένη στην τοπική παράδοση. Στις ταβέρνες και τα παραδοσιακά καφενεία της περιοχής μπορείτε να δοκιμάσετε τοπικές ποικιλίες κρασιού, όπως το Κοτσιφάλι και το Μαντηλάρι, καθώς και εξαιρετικό ελαιόλαδο, που παράγεται από τις ελιές της περιοχής.

Στις Αρχάνες λειτουργεί το Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου εκτίθενται ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή, καθώς και το Λαογραφικό Μουσείο που παρουσιάζει τη λαϊκή τέχνη και τις παραδόσεις των κατοίκων της περιοχής. Το Λαογραφικό Μουσείο είναι ένας χώρος που μεταφέρει τον επισκέπτη πίσω στον χρόνο, παρουσιάζοντας τα εργαλεία και τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης των παλαιότερων γενεών.

Οι Αρχάνες έχουν μια ζωντανή πολιτιστική ζωή, με φεστιβάλ και εκδηλώσεις καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, όπως το καλοκαιρινό φεστιβάλ της Κρήτης, όπου παρουσιάζονται τοπικά προϊόντα, παραδοσιακοί χοροί και μουσική. Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε αυτές τις εκδηλώσεις και να γνωρίσουν από κοντά τις κρητικές παραδόσεις.